Eski Bolu Tüneli neden çöktü? 1999 Düzce depremi ve Elmalık göçüğü

12 Kasım 1999 akşamı saat 18.57'de meydana gelen Düzce depremi (büyüklüğü kaynaklara göre 7,1–7,2), o sırada yapımı süren Bolu Dağı Tüneli'nin Ankara tarafındaki bölümünde göçüğe yol açtı. Bugün kullandığımız tünel, bu göçükten sonra değiştirilen güzergâh üzerinde açıldı; eski tüpler ise yıllardır atıl duruyor.

Göçük nerede oldu?

Göçük, tünelin doğu ucunda, yani Elmalık (Bolu–Ankara tarafı) portalında yaşandı. ABD'li deprem araştırmacılarının (GEER) saha raporuna göre iki tüp de portaldan yaklaşık 300 metre içeride, iç beton kaplaması henüz yapılmamış, yalnızca püskürtme beton ve kaya bulonuyla desteklenen kesimde çöktü. Yerel kaynaklar tüplerin o tarihte 700'er metre kazıldığını, ilk 300 metresinin betonlandığını ve 400. metreden sonra göçük oluştuğunu yazdı.

Can kaybı oldu mu?

Tünelde can kaybı bildiren bir kaynağa rastlanmadı. Basına yansıyan bilgiye göre göçük sırasında içeride çalışan 32 işçi tahliye kapısından çıkarak kurtuldu. Deprem bölgede ise ağır kayıplara yol açtı.

Bugünkü Bolu Dağı Tüneli portalı – Fotoğraf: Cmsvm, Wikimedia Commons (kamu malı)

17 Ağustos depreminin etkisi

Üç ay önceki 17 Ağustos 1999 Marmara depreminin tünele etkisi teknik raporlara göre sınırlı kaldı: bir ölçüm noktasında deformasyon hızı yaklaşık bir hafta arttı, sonra durdu. Asıl hasarı 12 Kasım'daki Düzce depremi verdi.

Güzergâh değişti, tünel kısaldı

Göçen kesim kullanım dışı bırakıldı ve Elmalık tarafında tünel ekseni değiştirildi. Göçen bölümü atlatan yeni kesim, zayıf kaya ve fay dolgularının içinden geçirildi; aktif fayların geçildiği yerlerde depreme karşı mafsallı kaplama kullanıldı. Bu değişiklikle tünel boyu yaklaşık 3,3 km'den 2,9 km civarına indi. Basına göre sigorta şirketi tüneller için 70 milyon dolar ödedi. Deprem, projeye yaklaşık iki yıl ekledi.

Eski tüplere ne oldu?

Terk edilen tüplerin girişleri demir kapı ve kafeslerle kapatıldı. Yıllar içinde bu atıl tüplerin patates ve elma için soğuk hava deposu ya da mantar üretim alanı olarak kullanılması birkaç kez önerildi (2003, 2013, 2018 ve 2020'de). Bu önerilerin hayata geçtiğine dair resmi bir bilgiye ulaşılamadı.

Bugün sürücüler için ne anlama geliyor?

Bugünkü Bolu Dağı Tüneli 1999 sonrası depreme göre yeniden gözden geçirilen tasarımla yapıldı ve 2007'de açıldı. Yapım sürecinin tamamı: Bolu Dağı Tüneli nasıl yapıldı? Aynı depremde viyadüklerde yaşananlar: Bolu viyadükleri ve 1999 depremi.

Video

Kaynaklar: GEER saha raporu · Hürriyet (2006) · Hürriyet/DHA (2018) · Hürriyet (2020) · Milliyet (2003) · Bilimsel Madencilik Dergisi (2022)

Kapak fotoğrafı: Roger Bilham, Wikimedia Commons (kamu malı)