1999 Düzce depreminde Bolu viyadükleri: fay viyadüğün altından geçti

12 Kasım 1999 Düzce depreminde fay hattı, yapımı neredeyse bitmiş olan Bolu viyadüğünün tam altından geçti. Yaklaşık 2,3 km uzunluğundaki viyadüğün tabliyesi bir metreden fazla kaydı, mesnetleri yerinden fırladı; ama viyadük çökmedi. Bugün Anadolu Otoyolu'nda Bolu Dağı geçişini kullanan sürücüler, depremden sonra güçlendirilen bu viyadüğün üzerinden geçiyor.

Viyadük deprem anında ne durumdaydı?

Akademik raporlara göre viyadüğün yapımı neredeyse tamamlanmıştı; yalnızca genleşme derzleri takılmamıştı. Viyadük, Ankara yönünde 58, İstanbul yönünde 59 açıklıktan oluşan iki paralel köprüden oluşuyor. Açıklıklar yaklaşık 39 metre, ayakların çoğu 40–50 metre yüksekliğinde. Tabliye, kayıcı mesnetler ve çelik enerji sönümleyicilerden oluşan bir sismik izolasyon sistemi üzerine oturuyordu.

2000 yılında yapım halindeki Bolu Dağı viyadükleri – Fotoğraf: Halit Edip Özcan, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Fay viyadüğün altından geçti

Deprem fayı, yaklaşık 1,5 metrelik yatay atımla viyadüğü ayaklar arasında, eğik bir açıyla kesti. Mühendislik raporlarına göre:

• Tabliye boyuna yönde yaklaşık 1–1,1 metre, enine yönde yaklaşık 0,5 metre kalıcı olarak kaydı.
• Enerji sönümleyiciler tahrip oldu, mesnetlerin çoğu yerinden fırladı, kesme blokları kırıldı.
• Ayak gövdeleri büyük ölçüde sağlam kaldı; altı temelde ise kazık başlıklarında çatlak ve kazıklarda hasar oluştu.
• Viyadük tamamen çökmeye çok yaklaştı, ancak çökmedi.

Araştırmacılar, sistemin tasarımda öngörülenden çok daha büyük bir yer değiştirmeyle karşılaştığını; faya yakın yer hareketinin mesnet kapasitesini aştığını belirtti.

Depremden sonra: yeni izolatörler

Tabliye hidrolik krikolarla yeniden yerine oturtuldu. Her on açıklıklı bölüm öngermeli diyaframlarla sürekli hale getirildi ve eski sistemin yerine yaklaşık ±0,9 metre hareket kapasiteli sürtünmeli sarkaç izolatörler takıldı. Hasarlı temeller büyütüldü, yeni kazıklar eklendi. Basına göre sigorta şirketi viyadük onarımları için yaklaşık 105 milyon dolar ödedi.

Anadolu Ajansı'nın 2023'teki haberine göre Bolu Dağı geçişindeki dört viyadükte toplam 536 sismik izolatör bulunuyor. Viyadüklerde son yıllarda derz yenileme çalışmaları da yapıldı (2020, 2022, 2023 ve 2024).

Not: Kaynaklarda viyadük numaralandırması farklıdır; akademik yayınlar hasar gören yapıyı "Bolu Viyadüğü 1" olarak anar.

Sürücüler için

Viyadükler rüzgâr, sis ve buzlanmaya açık yüksek yapılardır. Kışın Bolu Dağı viyadüklerinde hızınızı düşürün, takip mesafenizi artırın. Viyadüklerde çalışma olduğunda trafik genellikle D100 Bolu Dağı yoluna verilir. İlgili yazılar: Eski Bolu Tüneli'nin 1999 göçüğü · Heyelan ve bakım kronolojisi.

Video

Kaynaklar: MCEER-02-0001 (Roussis vd., 2002) · Priestley & Calvi, hasar ve güçlendirme raporu · Ucak vd., WCEE 2012 · AA / Yeni Asya (2023) · Hürriyet (2006)

Kapak fotoğrafı: Aziz Akbiyik, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)