Bolu Dağı Tüneli nasıl yapıldı? 1993–2007 yapım süreci

Bolu Dağı Tüneli, Anadolu Otoyolu'nun (TEM, O-4) Gümüşova–Gerede kesiminde, İstanbul–Ankara yolunun en zorlu bölümü olan Bolu Dağı'nı geçmek için yapıldı. İlk patlatmanın 16 Nisan 1993'te yapıldığı tünel, 23 Ocak 2007'de trafiğe açıldı. Arada iki büyük deprem, güzergâh değişikliği ve "dünyanın en zor zeminlerinden biri" diye anılan bir jeoloji vardı.

Proje ve ihale: 1987–1990

Bolu Dağı geçişi, Gümüşova–Gerede otoyolu projesinin parçası olarak 1980'lerin sonunda planlandı. Kaynaklara göre Bolu Dağı geçişinin yapımı 1990'da İtalyan Astaldi firmasına ek sözleşmeyle verildi; Bayındır'ın 1998'de projeye ortak olduğu da yazılır. Amaç, kışın kar ve sisle zorlaşan D100 Bolu Dağı yolu yerine daha kısa ve güvenli bir otoyol geçişi kurmaktı.

Kazı: 1993'te İstanbul, 1994'te Ankara tarafı

Akademik bir çalışmaya göre kazı İstanbul tarafında (Asarsuyu, Düzce–Kaynaşlı yönü) 1993'te, Ankara tarafında (Elmalık, Bolu yönü) 1994'te başladı. Tünel, Yeni Avusturya Tünel Açma Yöntemi (NATM) ile, ekskavatör ve hidrolik kırıcılarla açıldı.

Zemin beklenenden çok daha zordu: kireçtaşı ve mermer arasında yüzlerce metre kalınlığa ulaşan, suyla şişen killi fay dolgusu bantları; Kuzey Anadolu Fayı'na paralel küçük faylar ve Bakacak Fayı. Elmalık tarafında kazı sırasında 1,2 metreye varan deformasyon ölçüldü. 1998'den itibaren daha kalın kaplama ve uzun fay zonlarında öncü (pilot) galeri kullanılmaya başlandı.

Bolu Dağı Tüneli portalı – Fotoğraf: Cmsvm, Wikimedia Commons (kamu malı)

1999 depremleri ve yeni güzergâh

17 Ağustos 1999 Marmara depreminin tünele etkisi sınırlı kaldı. 12 Kasım 1999 Düzce depremi ise Elmalık tarafında yapım halindeki tüplerde göçüğe yol açtı. Bu bölüm terk edildi, tünel ekseni değiştirildi ve göçen kesimi atlatan yeni bir güzergâh yapıldı. Böylece tünel boyu yaklaşık 3,3 km'den 2,9 km civarına indi. Ayrıntılar: Eski Bolu Tüneli'nin 1999 göçüğü.

Işık göründü, tünel açıldı: 2005–2007

Tüplerde delme işi 2005 yazında tamamlandı. Bolu Dağı Tüneli, 23 Ocak 2007'de dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ve İtalya Başbakanı Romano Prodi'nin katıldığı törenle açıldı. Basında projenin bitiş tarihinin altı kez uzatıldığı, sürecin 16–17 Ulaştırma Bakanı "eskittiği" yazıldı.

Rakamlarla Bolu Dağı geçişi

• Tünel: İki tüp, her yönde 3 şerit. Açılışta tüp boyları yaklaşık 2,8 ve 2,95 km idi; 2023–2024'teki portal uzatmalarıyla bugün 3,1 km civarındadır.
• Viyadükler: 4 viyadük, toplam yaklaşık 4,6 km.
• Geçiş: Yaklaşık 25–27 km'lik otoyol geçişi, eski D100 güzergâhına göre yolu yaklaşık 9 km kısalttı; iyi havada geçiş süresi 30 dakikadan 5–10 dakikaya indi.
• Maliyet: Kaynaklara göre tüm geçiş 811–900 milyon dolar arasında; tünelin payı yaklaşık 285–300 milyon dolar.

Rakamlar kaynaktan kaynağa değişebiliyor; burada resmi açıklamalar ve ajans haberleri esas alındı.

Bugün

Bolu Dağı Tüneli, İstanbul–Ankara arasında memleket yolculuğu yapanların ve ağır taşıtların ana geçişi. Heyelan riskine karşı yapılan uzatma ve bakım çalışmaları için: Bolu Dağı Tüneli heyelan ve bakım kronolojisi. Viyadüklerin 1999 depremindeki durumu: Bolu viyadükleri ve 1999 depremi. Tünel kapandığında alternatif güzergâh: D100 Bolu Dağı yolu.

Video

Kaynaklar: AA · Hürriyet (2006) · Hürriyet (2007) · Cumhuriyet · Bilimsel Madencilik Dergisi (2022) · Habertürk

Kapak fotoğrafı: Halit Edip Özcan, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)